Translate

22. 07. 2014.

Razzismo, Mario Borghezio rinviato a giudizio




giovedì 17 luglio 2014


Razzismo, Mario Borghezio rinviato a giudizio

Borghezio rinviato a giudizio per gli insulti razzisti in occasione della giornata internazionale del popolo rom e sinto. La soddisfazione delle associazioni rom e sinte che lo hanno denunciato.

Nell’udienza preliminare di venerdì 11 luglio Mario Borghezio, europarlamentare della Lega Nord, è stato rinviato a giudizio per gli insulti rivolti alle comunità rom e sinte in una trasmissione della “Zanzara” in occasione della giornata internazionale del popolo rom e sinto, l’8 aprile 2013.

L’eurodeputato si era già visto rifiutare l’immunità dal Parlamento europeo che tra l’altro rimarcava che tali giudizi se espressi in una seduta del Parlamento avrebbero comportato le sanzioni previste dal regolamento parlamentare.

Respinta così la richiesta di non procedure in giudizio, la prima udienza del processo contro Mario Borghezio avrà luogo l’11 novembre presso il tribunale di Milano.

Le tre associazioni rom e sinte, UPREROMA, NEVO DROM e SUCAR DROM, difese e rappresentate dall’avvocato Gilberto Pagani, che si sono costituite parte civile nella causa, esprimono la loro soddisfazione per l’apertura del processo verso un parlamentare che non è nuovo a manifestazioni di odio razziale.


Algunas de las familias huidas de Estepa piden ayuda a la Unión Romaní



11.07.2014 - SEVILLA
Algunas de las familias huidas de Estepa piden ayuda a la Unión Romaní
En estado de extrema necesidad acuden a nuestra sede en Sevilla. Carecen de vivienda y hasta de medios para poder comprar comida para los niños


Manuel García Rondón (con camisa azul), recibe a las familias de Estepa en la sede de Unión Romaní en Sevilla / Unión Romaní
El secretario general de la Unión Romani, Manuel García Rondón, se ha reunido con algunos miembros de las familias afectadas por los incidentes acaecidos en Estepa. Concretamente han sido tres familias cuyas viviendas se  han visto afectadas por el incendio provocado tras la manifestación celebrada en la citada localidad el pasado sábado día tres. La reunión se ha producido a instancias de los propios afectados, quienes se pusieron en contacto con nuestra organización solicitándonos ayuda. Como no podía ser de otra forma les hemos recibido inmediatamente.
Independientemente de los hechos acontecidos, conocidos por todo el mundo, y de los que ellos han ofrecido su propia valoración, lo que más les preocupa es la situación en la que se encuentran estas tres familias formada por un total de 12 personas, entre ellos 3 menores.
Nosotros queremos manifestar que estas personas están desesperadas. Han abandonado sus casas precipitadamente y ahora, según nos dicen, no tienen donde dormir ni que comer. Están sin ropa con la que cambiarse y subsisten gracias a la solidaridad que han encontrado en algunos ciudadanos y familiares que viven en Sevilla.
Desde nuestra organización en Andalucía, nos hemos comprometido a mediar en el conflicto. Para ello acudiremos a las diferentes administraciones públicas y a las ONG del tercer sector para recabar de ellas las ayudas imprescindibles que permitan paliar la situación de emergencia por la que atraviesan estas familias.
Sabemos que en estos momentos la opinión pública está fuertemente conmocionada. La Unión Romani ya hizo pública su posición y a ella nos remitimos. Ahora tan solo queremos llamar la atención de la opinión pública para que sea indulgente con quienes en tantas ocasiones han sufrido las consecuencias de las culpas propias y ajenas. Es hora de hacer justicia, pero también es hora de la conmiseración y la fraternidad para aquellos que son también víctimas de la exclusión y la marginalidad arrastrada desde hace tantos años.

(Unión Romani)



INDIGNADOS Y APENADOS POR LA INFORMACIÓN TENDENCIOSA Y ESENCIALMENTE FALSA PUBLICADA HOY EN EL DIARIO ABC DE SEVILLA


16.07.2014
INDIGNADOS Y APENADOS POR LA INFORMACIÓN TENDENCIOSA Y ESENCIALMENTE FALSA PUBLICADA HOY EN EL DIARIO ABC DE SEVILLA
Desde Unión Romaní manifestamos que la noticia publicada en el día de hoy, 16 de julio, en el Diario ABC (Edición Sevilla) tergiversa la realidad de los hechos que están siendo investigados en el Juzgado de Instrucción nº 10 de Sevilla como consecuencia de la denuncia presentada por el Sr. Lagarder Danciu, ex-trabajador de nuestra organización a quien un día no se le renovó el contrato.

Como es obvio el Juzgado está actuando con absoluta corrección tratando de investigar los hechos denunciados por si, efectivamente, pudieran ser motivo de delito. La denuncia la presentó el Sr. Lagarder Danciuel día de 17 de diciembre de 2012. 

Desde entonces las autoridades judiciales están tratando de establecer cuanto hay de verdad o de calumnia en las denuncias de este individuo. 
Conviene recordar que aunque sus calumnias las dirige prioritariamente contra las personas que ostentan responsabilidad directiva en la  Unión Romani en Andalucía, igualmente ha propagado acusaciones contra la Fundación Secretariado Gitano, contra la Asociación de Mujeres Gitanas Universitarias (FAKALI) y contra la Federación Nacional de Mujeres Gitanas (KAMIRA).

Por lo que a nosotros respecta debemos manifestar que en este momento Unión Romaní no está imputada por ningún delito y ni siquiera es parte en el proceso. Antes al contrario, está colaborando activamente con los investigadores aportando todas las pruebas que desmienten los hechos publicados en ABC.

Pero el daño ya está hecho. Y nos duele doblemente porque ABC haya prestado sus páginas, centenarias en el ejercicio de un periodismo serio y responsable, para vilipendiar a una organización sencilla y honrada que jamás ha hecho un uso fraudulento de una peseta entonces, o de un euro ahora.

 ¿Cómo se puede, nos preguntamos nosotros, desde el rigor profesional, encabezar dos páginas de información con el siguiente titular: UNA JUEZ INVESTIGA UN FRAUDE MILLONARIO EN LAS AYUDAS A LA UNION ROMANI? El Sr. Lagarder Danciu está haciendo uso, y ABC también, de una providencia del Juzgado de Instrucción nº 10 de Sevilla infringiendo con evidente deseo de hacer daño lo que preceptúa el artículo 301 de la Ley de Enjuiciamiento criminal que establece que: “Las diligencias del sumario serán secretas hasta que se abra el juicio oral”.

Hasta ahora hemos dejado que las aguas transcurrieran por su cauce en la confianza de que el Juzgado, una vez finalizada la instrucción, archive las actuaciones, pero a la vista de los envenenados ataques que estamos sufriendo por parte de este ex-trabajador de Unión Romani en Andalucía, y por quienes le secundan el juego difundiendo y propagando acusaciones falsas anunciamos que emprenderemos cuantas acciones legales nos permite el Código Penal con el fin de salvaguardar nuestro honor, y que sean castigados los responsables de esta dura afrenta, aunque el daño inmenso que ya se nos ha hecho sea absolutamente irreparable.



20. 07. 2014.

Lovaricko shibako grizhipe - Lovari nyelvművelés



Lovaricko shibako grizhipe - Lovari nyelvművelés


Írta: dr. Papp János
 
2014. július 06. vasárnap, 09:48

Új rovatot nyitunk a cigány nyelvről!

A magyarországi cigányság többsége magyar anyanyelvű. Közülük, a mintegy 20%-nyi kisebbség beszél valamilyen cigány nyelvjárást, ők kétnyelvűek: magyar és cigány nyelven tudók. 
A beszélt cigány nyelvek közül meghatározó az oláh cigány nyelvcsalád nyelvjárásai, ezen belül a legelterjedtebb a lovári/cigány dialektus.
A cigány értelmiség – a nyelvi hagyományokkal foglalkozó réteg –, közös megegyezés alapján a lovárit tekinti úgynevezett irodalmi nyelvnek. Szókészletét Rostás-Farkas György és dr. Karsai Ervin gyűjtötte össze, szedte rendszerbe szótár formában.

Ezt tekintjük ma bázis szókészletnek. Grammatikáját pedig Feyér Levente írta le Choli Daróczi József „Zhanes romanes?” – című nyelvkönyvében. A két korszakalkotó munka tette lehetővé, hogy a lovári/cigány nyelv standardizált nyelvvé váljon. Ezzel egyedül álló a cigány nyelvek között.

A szerzők nemcsak a cigány nyelv alapdokumentumát rakták le és a fennmaradáshoz járultak hozzá, hanem ahhoz is, hogy 1993 óta a lováriból nyelvvizsgát lehet tenni az Idegen Nyelvi Továbbképző Központban (ismertebb nevén, a Rigó utcában). 

Talán fel sem mérték akkor, hogy a kezdeményezésük milyen népszerű lesz, és milyen gyorsan szárnyra kap.

Ma már a lovári nyelv primátusát a hozzáértők nem vitatják. Az eltelt 20 év alatt a nagy elődök munkáit többen folytatják. Lektorált nyelvkönyvek és szótárak, nyelvvizsgára felkészítő kiadványok láttak napvilágot. 

Néhány ismert szerző: Rostás-Farkas György, dr. Karsai Ervin, Sztojkó Ilona, Dr. Janurik Tamás (DSc), Dr. Papp János (PhD), Dr. Hegyi Ildikó (PhD), stb. Van kitől és miből tanulni.

Számos fiatal, aki a diplomája kiváltásához államilag elismert nyelvvizsgát kell, felmutasson, a lovári (cigány) nyelvből akar nyelv-vizsgabizonyítványt. 

Ennek oka, hogy – talán úgy gondolják -, könnyebb megtanulni, mint bármelyik más nyelvet. Kevesebb idő, kevesebb ráfordítás.

Mi, a Kethano Drom munkatársai tovább szeretnénk lépni a lovári népszerűsítése terén. Lapunk hasábjain eddig is teret adtunk mindenféle dialektusban megírt írásnak. 

Ezzel jeleztük, hogy tiszteljük azokat, akik a saját nyelvjárásukban szépen kommunikálnak. 

Nyelvünk értékei között szerepelnek mind. Most, segítve azokat, akik a lovári nyelvvizsgára készülnek, arra vállalkozunk, hogy ebben a dialektusban közlünk írásokat. Erre külön rovatot nyitunk. 

Tesszük ezt azért, hogy eleget tegyünk a hozzánk beérkező ilyen jellegű javaslatoknak, kéréseknek, másrészt azért, hogy erősítsük a cigány irodalmi nyelvet, a lovárit.

Úgy gondoljuk, hogy szándékunk kedvező fogadtatásra találhat a nyelvtanulók körében, mert cigány-nyelvtanulásukhoz újabb lovári nyelvi dialektusú forráshoz juthatnak.



Kedves Olvasók!

Publikációs lehetőséget kínálunk Önöknek!
Amennyiben ismerik a lovári cigány nyelvjárást, akkor küldjenek be szerkesztőségünkbe e-mailen 30 sornál nem hosszabb, közlésre alkalmas, tetszőleges tartalmú cigány nyelvű írásművet. 

Ha mi is érdekesnek tartjuk, akkor lapunk hasábjain megjelentetjük.

Nagyon szívesen vesszük lovári nyelvtanárok közlésre szánt publikációit, és teret adunk tanítványaik figyelemre méltó írásaiknak is. 

Első a minőség! A nyelvi érték!
Egy szerzőt sem korlátozunk, de fenntartjuk magunknak a jogot, hogy azt a közlésre szánt írást jelentetjük meg, amelyiket erre alkalmasnak tartunk. 

Kéziratot nem őrzünk meg, és nem küldünk vissza!

                         

Dragone Ginadyarale!

Mashkar-shuvipesko shajipe imbisaras tumenge!
Te pinzharen tume o lovaro dialektushi, atunchi te bishaven andre tumaro iskiripe ande amaro nyevipe ande e-mail, kaj tranda gledi naj majlungi, akarsosko-j romana shibako iskiripe. Te vi ame interesnosko inkrasles, atunchi ande amaro nyevipe mashkar shuvasles.

Zurales lashe jilesa las romana shibake sityarengo thaj sityricango kasavo iskiripe, so sakonenge imbisardine, iskirinde, shajipe das vi tumare sityardengo iskiripe. Angluno-j o lashipe! La shibako mita!

Zhutinas sakone iskiritores, ba opre inkras amenge e kris, hoj kodo iskiripe te shuvas ande amaro nyevipe, savo lashesko inkras. 

Tumaro iskirimo chi las sama, thaj chi bishavas palpale tumenge.

Módosítás dátuma: 2014. július 06. vasárnap, 10:27


Phirindas maskar e pero - Putrik közt járva






Írta: Ruzdija Russo Sejdovic
  
  
2013. december 05. csütörtök, 21:24
Phirav romene mahalasa maśkar e purane, bangarrde, phagle, kolibe thaj barake (na ?anav si kodo farbime, lekhavne vak čačes kerde) thaj me jakha peren pe bičajrali phuv thaj uśtadi čik savi del ma godi pe śtavime glina po časo e Artistimasko, po śtavime morosko xumer angla e furunava. 

Thaj en-e ko čik dikhonpe e tragura varekaske phirimasko thaj pharimasko, guravde thaj bistarrde, biśunde dukhako thaj bihavazeske sigarimasko e manuśengo save khere irinpe, svako djes xasarrde.

Anglunes dikhav po drom e animalenge tragura. Tragura e kamle thaj milovime mucengo, e čačavnenge thaj mrśkime zhuklengo. E čhavrenge nange tabajenge tragura hamime e zhivutrenge tragorenca. 

Goleske e xiva n-e čik dikhonpe sar tragura neve isajengo, kompozicije si neve trajorengo. (O Darwin bipaćavnes xarundelas pi čhor, rodindos an-e neve trahura manaja varesave neve evolucijako.)

Gija phirav angle thaj duma kerav.
Kerav godjaveripe andar o vakto.

Haćarav sar xal amare bizhangle tragura pe phuv, vi mure. Sar o thuv kana xal e kontura katar o tasvir, polokhes zhi ko parrnipe, zhi ko mulipe.

Thaj haćarav, sar an-e amende e ćhinje, bangarde trajostar, anel bahval savi śiljarel e bubrekuri, an-o godjaveripe e kotora čhudine divesengo anel thaj čhuvel. 
Thaj an-e jakha o tazo ćidinjavol e čuče źeljengo sar izrape thaj zor trajimasko. O sunaripe jek dives po asvalt thaj beton maśkar e khera te phirav. 
E kale sulundajra e bokh te xan, o manuś te iklel andar o nangipe pe nakhlimasko thaj te resen kote kaj na numa ka sunaren, no o trajipe ka trajon.
Goleske me jakha peren tele po dukhavdo śtavime drom sar kotora katar o kalime sastri an-o paj. 
Trajovav an-o izrape, thaj o časo pe muri morćhi maj polokhes zhal katar o časo savo po zido marel e momenturi čačimaske a na suneske.





Rovom az utat a roma nyomornegyedben, az öreg, düledezett putrik és barakok között (nem tudom, ez tényleg a valóság, vagy csupán festmény-szerű vízió) és tekintetem a kopár talajra hullik s a felverődő sárra, ami eszembe juttatja az agyagformázást a művészetórán, a kenyértészta bevágásait a sütés előtt. És ebben a sárban látszanak valakinek a nyomai, lépéseké, az elveszett embereké, értelmetlen sietségüké, akik minden nap itt érkezenek haza, hangtalan és hallhatatlan fájdalmaik titkos és feledett lépteivel.

Először látom az úton az állatok nyomait. Dédelgetett elkényeztetett macskákét,  hűséges és kivert kutyákét. 

A gyerekek mesztelen talpacskáinak nyoma összekeveredik az állatok lábnyomaival. Közös bemélyedéseik a sárban úgy látszanak, mint egy újfajta teremtmény nyomai, kompzíciójuk egy új élőlényé. (Darwin hitetlenkedve vakarászná szakállát, az új élet jeleiben valamiféle új bizonyítékot keresve az evolúcióra.)

Így megyek előre és gondolkodom.
Elmélkedek az időről.

Érzem, hogy kebelezi be a mi esztelen nyomainkat a föld, az enyéimet is. Mint amikor a füst szétoszlatja a kontúrokat a kép körül, lassanként, egészen a fehérségig, a halálig.

És érzem, ahogyan az idő az élettől kimerült, megtört lényeinkbe szelet hoz, ami áthűti a veséket, s az értelembe a kidobott napok szilánkjait sodorja és veti ki. 

És a szemekben az üres kívánságok zacca gyűlemlik, mint az élet remegése és ereje. Arról álmodozom, hogy egy napon aszfalton és betonon járhatok itt a házak között. 

A fekete sorsokat  felemészti az éhség, az ember kiléphet végre a múlt mezítelen nincstelenségéből, és elérhet oda, ahol nem csak álmodozni fog, hanem az életet fogja élni.

Azért tekintetem úgy hull az út fájdalmas masszájára, hogy a látvány belsőleg átalakít, mint a víz az edzéskor belé mártott fekete vasdarabokat. 

Remegésben élek, és lassan eljár az idő a bőröm felett, az órától amelyik a falon veri az igazság perceit és nem az álmokét.

(fordította: Pató Selam)



Purani romani chib



Purani romani chib



Írta: Janardan Pathania   
2014. március 24. hétfő, 07:43
PHRALALEN te PHENALEN !!! NAMASTE ! kai e Pan3a/50 Bershende, me phirdem e mere “SHATOR”-ensa e than thanestar dur andare e Veshende, te Buxle-thanende, te Maru-thanende(Deserts), te Gavende, te Kasbende/Towns, te Shehirende/foro. Te sa kote me kerdem dikhipe,te malavipe e Lokalne–Beshle, te Phirutne manushensa.

Te sar o meri jek mai-purani Hobbi/hobby ko e chibango te Historiako 3aniben. Te me Sikhlem lenge e but but Lokalne Chiba te Dialektora.

Te andare/ande e Pan3a/50 Bershende, mai-cira mai-but/more or less me sikhlem upreko e Pan3-shela/500 upruni-INDIA-ki Chiba te Dialektora te 3anlem/dzanlem lender pal lengia Historija, te Kultura, te RITI(Sanskrit)/adeti/customs, te PARAMPARA(Skt)/traditions.

Te me kerdem e aver-aver Romani dialektorengo komparasia e aver-aver INDIAke pashe pashe-ke 5 shela Chiba te Dialektorensa, te sa so avela sar jek, me kidlem len pe jek thaneste. 

Te adasar me dikhav avdivese kai si mansa Shel-an-shel/100% Chachi Purani Romani – “GRAMATIKA”, te upre ko 95% chachi Purani Romani –“ALAVRI”, kas e Romenge DADORE ko mai – anglal andare INDIA, vi-te andare e GA3EN-ge themende vakardesas.

Te adasar me kidlem e Purani choravdili te bistardili Romani Gramatika te Alaviri mashkar e 500 Indiaki Chibande, te Dialektorende. Te akava vi si amensa jek mai – baro SEBUTI/Proof, ke e Romenge.

DADORE/Papore/fore-fathers, sas e upruni – INDIAKE Manusha, te ko mai-anglal von vakardesas andare INDIA-te vi-te e Ga3enge themende e Purani INDO – ROMANI Chib savi si akana akhardi ROMANI - Chib. Kai Romani chib nas jek lekhli/ramovdi/pisdi 3IB<chib, te ande late voi sas jek mass-komunikacijaki – 3IB. 

Odikeske kana e Roma phirdesas andare e Ga3enge themende, te kote von avele ande kontakta e lokalne – GA3ENSA.
Te e vaktesko nakhlipestar e Roma lele sar u3ile/loan e Ga3ikane - alavenge andare peski Romani Chibate. 
Te adasar e Romai 3ib sas phutardili ande aver-aver thanende ande aver-aver lokalne Roani Dialektorende, odoleske si amende akana e but but e lokalne ROMANI – Dialektora ande jek Romani-chib. 

Te adasar jek mai-bari Purani Romani chib aveli Phagardili andare e bi-Ginavde aver-aver e lokalne Romani – Dialektorende, te akana nai mashkar e aver –aver thanenge Romende e loke Romani – kontakta.

Akaleske/therefor TRUBUL amen sa e Themenge -ROMENGE jek Standardani, ANTARASHTRI/Internasionalalni “SAN3I”<sa3enengi(Common) Romani –3IB<Chib, vash e loke Antarashtri/Internatioanalne ROMANI – “KONTAKTA”, te “LITERATURA”, te akava chib si akhardi : “SAN3I –ROMANI- 3IB” (Common -Romani- Language) vash amare e Antarashtri – Romani – “KONTAKTA”, vi te Romani – “LITERATURA”. 

Ama kai BIBAXTASA nai man LUVE, ke publishsarav e meri “SAN3I –ROMANI- 3IB”-aki Buti. SO TE KERAV ??? PHRALA ! Tu dikh tut, so kerel o baro – DEVAL ??? Kas o DEVAL del “GUDI”/Godi, te nai del les “LUVE” !!!

Te kas o DEVAL del “LUVE”, te nai del les “GUDI”/Godi ??? PHRALA ! Akana tume dikhen tumen so PHIRASA/Joke kerel amen e Sarensa o baro – DEVAL !!! TE KAI ME 3ANAV, KE O DEVAL ASEL PE MANDE, OTOSKA VI- ME ASAV, PE E DEVALESTE, TE ADASAR AME DUI-3ENE SAM BUT LOSHALE TE BAXTALE !!!

Ko agor me phenav sa e themenge Romenge vi-te averenge kai si mashkar amende e nesave Roma vi-te e Ga3e Dikhamne/fake, te Xoxavne, te Diliarne, te Chuche – Gudake SKOLARA, kon sa e vaktenge, pe sa e thanende Xoxaven te Diliaren sa e Phuveske – manushenge, pahdjanes/partikularalni e Romenge. Te adasar von keren e xinde - LUVE, te peske e navesko chuchi –SHARIPE, te bi-achaves EXPLOIT keren e churore bidoshale – Romengi Romani chibake, te Historijake, vi-te e Romenge.

Odoleske tume ROMA len sama tumen akale Dikhamne – Skolerendar !!! Ko agor me mangav tuke, te e sare Romenge sa Sastipe te Baxtalipe !!! Dav tumen jek zorali Phalikani Angali, te Mukav tumen e Devlesa !!!

PHRALIKANES, JANARDHAN SINGH PATHANIA, TARO – INDIA. e – mail: “Janardhan Pathania”







STANDARDIME ROMANI QHIB




STANDARDIME ROMANI QHIB

Írta: Selahetin Kruezi  
2014. május 13. kedd, 18:44
Paluno shelbersh, o Roma jivdipaya ano yekh than thay rashtrenga demokratizipaya, barilo o mangipa vash te siklolpe i Romani qhib ano shkole. 

May anglal gandisalo te siklolpe i Romani qhib sar dayaki qhib ko fakultativuno niveli, napal sar dayaki qhib agyahar sar siklona o yaver piri daki qhib jik sar finala te siklolpe i Romani qhib ano universiteti thay te ovel siklovipa sa pi Romani qhib othe kote si shayipya. 

Numay, o Roma jivdindoy ano yaver yaver rashtre, asavko siklovipasko organizipe ovela phare. 
Ano disave rashtre, kote o Roma jivdinena ano Romane mahale, asavko siklovipasko organizipe ovela po loko, jik ano yaver thana, kote si o Roma himime mashkar yaver thema, e siklovipasko organizipe ovela po phare. 

Siklovipasko organizipe pi Romani qhib kerya vash te hraminen o Roma pustika mangindoy te oven yekh e yaver themensa.

Ani sakoya rashtra nikiste yekh vay disave jande Roma vay aktivistya kola ano pere humanitarune aktivitetya thovde vi e Romana qhibyako siklovipe. 

Agyahar hramisale disave pustika vash te siklolpe i Romani qhib, kola sar kotar kvaliteti agyahar vi kotar reyaliteti nani pashe odoleya so manglape te keryol numay asavke inisiyative kerde te gandinen o Roma thay te keren diskusiya sar shay te keryol yekh yekhutno sistemi kote ka siklolpe i Romani qhib ano Sumnal.
Vash te keryol asavko yekh sistemi, manglaype te analizirinyon sa Romane diyalektya thay te keryol yekh standardimi Romani qhib koya ka pashlol, sar sa Romenge, agyahar vi (so si may semno) e Romana gramatikake.

Kana vakarelpe vash Romana qhibyako standardipe edeya var but Roma vay gaje kola kerena buti e Romana qhibyaha vay kola mangena te keren i qhib standardimi aqhona thay ajukarena te kerel jiko vash olenge akava shukaripe. 

Akate dikhola so asavke jene vi te sine lele bare titule vash Roma thay Romana qhibyako janipe, nani gatisarde kotar janipe te keren diskusiya vash akaya tematika. 

Akala jene sare pere butya hraminde pi gajikani qhib odoleske olengo janipe si naqalardo vash te keren i qhib standardimi. 
Aqhona but hari Roma kola shay te keren akaya buti sar manglape numay ji adive mashkar Romengo respektipe sine ano tele niveli agyahar so sakova Rom vi te shunya yaverkaski ideya mangela te muthavel so si oleski thay agyahar nashela vay nashalela e yaveren kola shay te oven konkurentya ani akaya tema. 

Asavke Roma mangena o standardipe e Romana qhibyako te ovel ano olengo diyalekti bi gandimoy vash qhibyaki gramatika.
Tate so sine vi angle but tentative te keryol i Romani qhib standardimi, angluni seriyozuni tentativa vash te keryol i Romani qhib standardimi ali kotar Dr.Marcel Courtiade andar Fransiya ( po buhle vash yaver tentative ani pustik ” O Roma thay Romani Qhib”).

Akava Romologi kova rodinya Romengo vakaripa, telyarya yekh bari revolusiya vash te keryol i Romani qhib standardimi thay oleski parola ”Sakova Rom ka hraminol yekh thay sakova Rom ka drabarol ano poro diyalekti” kerya te pakyan o Roma oleska ideyake thay e Romemgo napinjaripe shukar e Romana qhibyaki gramatika kerya vash te daran te mamuyinen oleska ideyake. 

Khonikaske na gelo pa godyate te gandinen so o Marcel Cortiade kerela politika sar e Romensa ayahar vi e Romana gramatikaya. Akaya Marceleski politika palo 4. 

IRU kongresi nikisti ano dud, soske ji odole vakteste o Roma hramindoy sakova ano poro diyalekti na lenaype Romana qhibyaka gramatikaya seriyoziteteya. Palo akava kongresi o Roma lele te gandinen yaverqhane thay lele te na pakyan e Marceleska politikake. Te muthava hari akaya politika:
1. Ko Romano vakaripe disave Roma kana vakarena ko k yavera vakarna ko q, sar misal o alava kher thay qher. Asavke situvasiyende o Marceli ano poro sistemi hraminela kher thay dikhyol so akate dela priyoriteti e k vakaripaske.

Numay, kana o konsonanti k arakhlola mashkar alava edeya var lela yekh hram q kova manglape te drabaryol sar k vay č (srbikane) phandlo e diyalekteya ko sar vakarla. 

Numay, te dikhlem kotar avena akala alava edeya var ka dikhyol i politika, sar misal: tuke thay tuće hraminela sar tuqe. Ji akate sa si shukar numay kana dikha kotar avela akava alav edeya var ka dikha so akava alav avela kotar puqipa kaske. 

Akate dikha so duy agorune hramya e alaveske kaske si ke thay o iripe maglape te ovol ke, tuke a na tuqe.
- Kaske ka de akala mare?
- Tuke.
Agyahar vi ano puqipa: kaski, kasko, irinelpe: olaki, olako.
2. Ko alava gelum thay jelum sar shunyona ko yaver yaver diyalektya lela o vakaripa ko g sar gelem. Numay, kana o hram arakhlola mashkaro alav edeya var lela q ko than e hramesko g vay j kote putardo dikyola i politika.

Akala si numay disave variyante kolensa o Marceli hovavya e Romen vay kerya politika sar Romensa agyahar vi e Romana gramatikaya.

Vash te muthavav e Romenge odova so si qaqipe ki Romani qhib, anglo but bersha hraminyum yekh tikni pustik “ Standardizuyimi Romani Qhib” kote muthavyum numay odova so si may semno vash te keryol i qhib standardimi. 

Sa o hramipe thovyum ano Internet te dikhen sare bilovesko vash te siklon odova so si qaqipe numay o Roma vi kay dikhle odova, khonik na mangla te del phiko, na odoleske so si o sistemi doshalo numay odoleske so namangnay te pelaren peste.

Palo but bersha sa odola kola na dende phiko mere gandipaske vash standardimi Romani qhib kedinyona ani Sarayeva (Bosna 30. 07. 2011.) ko qekat e Dr.Rajko Juriqeya thay anena pratsav te keryol i Romani qhib standardimi. 

Akaya buti dendili e Dr.Rayko Juriqeske thay Dr.Latif Demireske thay ko agor nikisto sa odova so me vakaryum ani miri tikni pustik “Standardizuyimi Romani Qhib”. 

Vash te na keren shel po shel sar me vakaryum ol lele sa e srbikani abeceda sar Romani thay agyahar popale nashte e reyalitetesta.

Ani pustik “ Standardizimi Romani qhib” hramimi kotar Dr.Rayko Juriq pi Srbikani qhib, (dikhyol so holasalo e Latifeya, soske hramindoy korkoro o sistemi) anela akala pratsava kola jando vay bijando peravela piri “Romani Gramatika” hramimi pi Srbikani qhib, nakhavdi kotar Aliya Krasniqi pi Romani qhib ko Gurbet diyalekti. 

Ka muthavav numay disave pratsava kola arakhlona ani miri pustik kolen lela o Rayko Juriq kova mamuyisalo mange angle but bersha jik akana mamuyisalo vi peske.

Vash te ovel i Romani qhib standardimi phenela so manglape te lelpe o vakaripa kola vakarena ko:

K po than e Q ( kerel a na qerel);
T po than e C ( tikno a na cikno);
Kh po than e Qh (kher a na qher);
Qh po than e Sh (qhib a na shib );
G po than e j (gili a na jili) );
D po than e j (dive a na jive);
J po than e Dž ( jivdo a na dživdo);
L po than e Lj ( lil a na ljil )…

Dikhindoy sa akava so hramisalo thay sa odova so rodinyum ano hramipe kotar yaver yaver diyalektya, anyum pratsav te muthavav po pobuhle vash mo gandipe sar te keryol i Romani qhib standardimi gandindoy so si akana i samay.

Janindoy so si but phare te pheryol sa Romengi godi vash te siklon yekh yekhutno sistemi (o Roma namangena te nashalen pere diyalektya; sakasko diyalekti si olengo persunaluno barvalipe thay garavena sar maybari mangin), vi mange si phare te muthavav akava reyaliteti kova si umaluno. 

Phare si vi odoleske so o Roma natherena yekh rashtra kote yekh vakaripe ka ovlay ofisiyaluno thay o diyalektya aqhonay kheresko vakaripa numay vi akana, kana ka ovel yekh yekhutno sistemi shay te garavyon o diyalektya siklindoy vi olen ano universitetya.

Shukar sine te ovlay yekh sistemi kova ka qalarol sakasko diyalekti numay odova nani ani Romani gramatika. 

Janyol so vi yaver thema kerde pere qhiba standardime bi qalarde sa diyalektyen thay akaya si naturalikani buti. 

Amen manglape te dikha sar kerde o yavera pere qhiba standardime thay vi amen te kera agyahar vash te na ulavyova yaver themyenda.

Interesanto si so amara qhibyako sistemeski umal si but pashe vay myazimo e Turkikana qhibyaha kote vi ani Turkikani qhib si o vakaripa ko diyalektya ko k thay q ( köy-?öy, iki – i?i ) , ko g thay j ( gel-cel, gül-cül) ty. kola vi ol lele vash standardimi qhib o k a na q, o g a na j ty. 

Vi kotar avazuno sistemi i Turkikani qhib si but myazimi e Romana qhibyaka avazune sistemeya. 

O vokalya khelena but bari rola ano duy qhiba agyahar so o alava kana telyaryona thule-zorale avazeya ol vi agorinyona e thule avazeya, kana telaryona sane- kovle avazeya ol agorinyona kovle avazeya, sar misal Turkikane: kasaba-diz, kelime-alav, kirli-melali, köylü-gavuno ty. 

Amen Rodindoy Romana qhibyaki umal-natura arakhlem odova phandipe kova sikavela amende sar manglape te hramina thay te vakara, te manglem te kera amari qhib standardimi thay te ovel yekh hramuni standardimi qhib.

Odoleske odova so ka sikava sar te ovol i Romani qhib standardimi nani amaro sistemi, amen na keryem odova, numay o sistemi kova therela korkori i Romani qhib. 

Amen numay rodinyem thay odova so arakhlem manga te sikava odolenge kola najanena thay kola mangena te theren yekh yekhutni standardimi Romani qhib.

ROMANI ABECEDA

Vash te hramina Romane alava, manglape te arakha kola avazya shunyona ani Romani qhib thay sakole avaze te anavkera yekhe hrameya kolaya ka hramina odova avazi. Odoleske may anglal manglape te jana thay te ulava o avazya e hramenda.

Ani Romani qhib, kotar amaro rodlaripe, shunyona 26 – 2 avazya thay akala avazya ka hramina 24 hramensa.

Romana qhibyako hramipe ka kera e Latinikana hramipaya thay akala avazya ka hramina Latinikana abecedaya.

Latinikani abeceda lelem odoleske so o Roma jivdinena ani sakoya Sumnaleski rig thay vi odoleske so i Latinikani abeceda thagaryola ano sa Sumnal sar internasionaluni abeceda.

Romani abeceda nakhela akala niqaya:
Aa, Bb, Cc, Dd, Ee, Ff, Gg, Hh, Ii, Jj, Kk, Ll, Mm, Nn, Oo, Pp, Qq, Rr, Ss, Sh sh, Tt, Uu, Vv, Yy, Zz.

O minus duy avazya si C thay F kola khuvde ani Romani qhib kotar gajikano vakaripe. Te cidinyem olen, edeya var ani Romani qhib aqhona 24 avazya kola hraminyona 22 hramensa.

Sar dikhena, sakova avazi hramisalo yekhe hrameya numay o avazi Sh hramisalo duye hramensa vash te nasha e semnenda upre vay tele thay drabaryola sar ano misala: shil, shudro, shuko; mursha, trushalo, ushlo ty.

Agyahar o hram L therela duy funksiye thay semnokerela duy avazya, kovlo thay zoralo L. 

O avazi L drabaryola kovlo kana araklola anglo hramya-avazya i thay e, sar ano alava: lil, kali, thuli; tele, mule, kale ty.

O avazi L drabaryola zoralo anglo hramya-avazya a, o, u, sar ko misala: laqo, bala, amala; lolo, kalo, mulo; luludi, lugo, luno ty.

Si disave alava kola na pashlona akale sistemeya numay o Roma kola vakarena Romane, nani te theren problem ano drabaripa.

Akava sistemi lelem agyahar sar lelilo vi ano yaver qhiba thay akaleya vi lokyara e abeceda.

Vash te lokyara e abeceda o duyavazya th, ph, kh, qh, na lelile sar yekh hram odoleske so othe shunyona duy avazya thay sakova avazi therela yekh hram.

Sar sakova avazi pi Romani qhib hraminyola ulavde semnova agyahar sar shunyola thay drabaryola agyahar sar si hramimo, akava muthavela so Romano hramipe si fonetikano.


Módosítás dátuma: 2014. május 14. szerda, 07:33